Deniz Çevresinin Petrol Ve Diğer Zararlı Maddelerle Kirlenmesinde Acil Durumlarda Müdahale Ve Zararların Tazmini Esaslarına Dair Kanunun Uygulama Yönetmeliği
33- Deniz Çevresinin Petrol Ve Diğer Zararlı
Maddelerle Kirlenmesinde Acil Durumlarda Müdahale Ve Zararların Tazmini Esaslarına
Dair Kanunun Uygulama Yönetmeliği
Çevre ve Orman Bakanlığından
Resmi Gazete Tarihi : 21/10/2006
Resmi Gazete Sayısı : 26326
BİRİNCİ BÖLÜM: Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar
Amaç ve kapsam
Madde 1 - (1) Bu Yönetmeliğin amacı; Deniz Çevresinin Petrol ve Diğer Zararlı Maddelerle
Kirlenmesinde Acil Durumlarda Müdahale ve Zararların Tazmini Esaslarına Dair Kanun
hükümlerinin etkin olarak uygulanmasını sağlayacak prensipleri ve uygulamaya yönelik
alınacak tedbirleri, Kanun'da belirtilen hususlarda yetki, görev ve sorumluluklar
ile uygulamaya ilişkin usul ve esasları belirlemektir.
Dayanak
Madde 2 - (1) Bu Yönetmelik, 3/3/2005 tarihli ve 5312 sayılı Deniz Çevresinin Petrol
ve Diğer Zararlı Maddelerle Kirlenmesinde Acil Durumlarda Müdahale ve Zararların
Tazmini Esaslarına Dair Kanunun 24 üncü maddesi ile 9/8/1983 tarihli ve 2872 sayılı
Çevre Kanununun 8, 9, 12, 13, 15, 20 ve 28 inci maddelerine dayanılarak hazırlanmıştır.
Tanımlar
Madde 3 - (1) Bu Yönetmelikte yer alan;
a) Acil müdahale birimi: Acil müdahale plânları
çerçevesinde koruyucu önlemleri uygulamak veya uygulatmak, kirliliği önlemek veya
önletmek, ortadan kaldırmak veya kaldırtmak, çıkacak yangınları söndürmek veya söndürtmek
amacıyla oluşturulmuş, yetkilendirilmiş, donatılmış birimi,
b) Acil müdahale merkezleri: Acil müdahale
planları çerçevesinde oluşturulmuş ve bu planların uygulanması için bir müdahale,
operasyon ve koordinasyon merkezi olarak hizmet veren, günün 24 saati çalışan ve
haberleşme ekipmanı ve müdahale ekipleri de dahil olmak üzere gereken uygun personel,
ekipman ve malzeme ile donatılmış ulusal acil müdahale merkezi ile bölgesel acil
müdahale merkezlerini,
c) Acil müdahale plânı: Müdahale faaliyetleri
kapsamında teşkilâtlanmayı, yetki, görev ve sorumlulukları, yapılacak işlemleri,
hazırlıklı olma, müdahale imkân ve kabiliyetleri ile diğer hususları içeren ulusal,
bölgesel ve yerel düzeydeki plânları,
ç) Bakanlık: Çevre ve Orman Bakanlığını,
d) Çevre korunması: Çevresel değerlerin ve
ekolojik dengenin tahribini, bozulmasını ve yok olmasını önlemeye, mevcut bozulmaları
gidermeye, çevreyi iyileştirmeye ve geliştirmeye, çevre kirliliğini önlemeye yönelik
çalışmaların bütününü,
e) Çok taraflı uluslararası acil müdahale planları:
Karadeniz Acil Durum Planı veya uygulama alanlarını ilgilendiren ve Türkiye'nin
katılımcı devlet olarak yer aldığı herhangi diğer bölgesel acil müdahale planlarını,
f) Destek Grubu: Petrol ve diğer zararlı maddelerden
kaynaklanan deniz kirliliğine müdahale operasyonları sırasında operasyon gruplarına
teknik ve finansman desteği sağlayan teknik grup, çevre grubu ile idari ve mali
grubu,
g) Diğer zararlı maddeler: 3/5/1990 tarihli
ve 90/442 sayılı Bakanlar Kurulu kararıyla onaylanan Denizlerin Gemiler Tarafından
Kirletilmesinin Önlenmesine Ait Uluslararası Sözleşmenin (MARPOL 73/78) II nci ekinin
II nci ve III üncü eklentilerinde listelenmiş maddeler ile bu liste ile sınırlı
olmaksızın deniz ortamına karıştığında kirlenme yaratan radyoaktif maddeler hariç
her türlü maddeyi,
ğ) Garantör: Kanunda belirtilen hükümlere göre
sorumlu taraf adına, sorumlu taraf dışında zararların tazminine ilişkin malî sorumluluk
üstlenen ve malî sorumluluk belgesini sağlayan kişi, kuruluş veya devleti,
h) Hazırlıklı olma: Olayda acil ve etkin bir
önlem almak ve olaydan kaynaklanabilecek zararı en aza indirmek amacıyla müdahale
etme kabiliyetine sahip her türlü araç, gereç, donanım, malzeme ve eğitilmiş insan
gücünü hazır bulundurma hâlini,
ı) İdare: Olayın seviyesi ve meydana geldiği
yere göre olaya müdahaleden sorumlu Bakanlık, Müsteşarlık, sorumlu vali, kıyı tesisi
veya gemi işleticisini,
i) Kanun: 3/3/2005 tarihli ve 5312 sayılı Deniz
Çevresinin Petrol ve Diğer Zararlı Maddelerle Kirlenmesinde Acil Durumlarda Müdahale
ve Zararların Tazmini Esaslarına Dair Kanunu,
j) Kıyı tesisi: Açık deniz tesisleri ve boru
hatları da dahil, kıyıda veya kıyıya yakın bölgelerde denizlerin petrol ve diğer
zararlı maddelerle kirlenmesine yol açabilecek faaliyetleri icra eden tesisi,
k) Kıyı tesisi işleticisi: Kıyı tesisinde işletici
olarak faaliyette bulunan gerçek veya tüzel kişiyi,
l) Kirlenme: Olay sonucunda, petrol ve diğer
zararlı maddelerin; canlı kaynaklara ve deniz yaşamına zarar verecek, insan sağlığı
için tehlike oluşturacak, balıkçılık ve denizlerin diğer yasal amaçlarla kullanımı
da dahil olmak üzere, denizcilik faaliyetlerini engelleme, deniz suyunun niteliğini
değiştirme ve ekolojik dengeyi bozma gibi zararlı etkiler yaratacak şekilde deniz
çevresine karışmasını,
m) Koruyucu önlem: Bir olayın meydana gelmesinden
sonra ortaya çıkabilecek muhtemel kirlenmeyi önlemek veya sınırlı tutmak amacıyla
alınan tedbirleri,
n) Müdahale: Bir olayın meydana gelmesinden
sonra ortaya çıkan kirliliğin neden olacağı zararı azaltmak, gidermek, sınırlandırmak
amacıyla icra edilen faaliyetleri veya koruyucu önlemlerin uygulanmasını,
o) Müsteşarlık: Denizcilik Müsteşarlığını,
ö) Olay: Acil müdahale plânlarının uygulanmasını
veya acil müdahaleyi gerektiren çarpışma, kırılma, yangın, patlama veya diğer nedenlerle
gemilerden veya kıyı tesislerinden kaynaklanan kirlenme veya zarar ortaya çıkaran
veya ortaya çıkma tehlikesi yaratan bir durumu,
p) Operasyon grubu: Petrol ve diğer zararlı
maddelerden kaynaklanan deniz kirliliğine müdahale operasyonları olan kurtarma,
sınırlama ve toplama, havadan gözetim, atık yönetimi, müdahale ekipmanları, gemiler
ve tekneler, personel yönetimi, emniyet ve güvenlik ile sağlık hizmetlerinin gerçekleşmesini
sağlayan deniz ekipleri, kara ekipleri, lojistik grubu,
r) Operasyon koordinatörü: Müdahale işlemlerini
yürütmekle sorumlu olarak görevlendirilen kişiyi,
s) Ulusal ve bölgesel olay yeri koordinatörü:
Müdahale operasyonlarının olay yerinde yönetilmesinden ve icrasından sorumlu olan
kişiyi,
ş) Petrol: Denizlerin Gemiler Tarafından Kirletilmesinin
Önlenmesine Ait Uluslararası Sözleşmenin (MARPOL 73/78) I inci ekinin I inci eklentisinde
listelenen maddeler ile bu liste ile sınırlı olmaksızın ham petrol, akaryakıt, slaç,
rafine ürünler ve toprak altında doğal olarak meydana gelen her türlü sıvı hidrokarbon
karışımını,
t) Risk değerlendirmesi: Meydana gelebilecek
kaza olasılığı ile kaza sonucu ortaya çıkabilecek hasar, zarar ve kayıpların ortaya
konulması için yapılan teknik ve bilimsel araştırmalar, değerlendirmeler bütününü,
u) Sorumlu taraf: Zararın tazmini ve koruyucu
önlemlerin karşılanması konusunda yükümlülük atfedilebilecek, beşyüz groston ve
daha büyük petrol ve diğer zararlı maddeleri taşıyan gemiler ile kıyı tesislerinin
sahipleri, işletenleri, kaptanları, idare edenleri, kiracıları, zilyetleri ve garantörleri,
ü) Sorumlu vali: İkinci seviye bir olayın meydana
geldiği ilin valisi veya olayın birkaç ili kapsaması durumunda İçişleri Bakanlığı
tarafından görevlendirilen valiyi,
v) Talep sahibi: Kanun hükümlerine göre bir
zararın tazmini için talepte bulunan gerçek ve tüzel kişileri,
y) Uğraksız geçen gemi: Seyri, Türk Boğazları'nda
bir liman, iskele ya da bir yere uğramamak üzere planlanmış ve bu husus gemi kaptanı
tarafından Türk Boğazları'na girişten önce Türk Makamlarına bildirilmiş olan gemiyi,
z) Uluslararası sözleşmeler: Türkiye'nin taraf
olduğu, deniz kirliliğinin önlenmesi, kirliliğe müdahale, hazırlıklı olma ve kirlilik
sonucu oluşan zararların tazminine ilişkin uluslararası ve bölgesel anlaşmalar ile
bu anlaşmaların protokol, ek ve değişikliklerini,
aa) Uygulama alanları: Kanunun uygulanması
bakımından, Türkiye'nin iç suları, karasuları, kıta sahanlığı ve münhasır ekonomik
bölgesinden oluşan deniz yetki alanlarını ve Kanunda öngörülen acil durumlarda,
bu durumlara müdahale ve zararların tazmini amaçlarıyla sınırlı kalmak kaydıyla,
Müsteşarlığın, Bakanlık, Dışişleri Bakanlığı ve ilgili diğer kamu kurum ve kuruluşlarının
görüşlerini alarak vereceği karara bağlı olarak karasularının ötesindeki açık deniz
alanlarını,
bb) Zarar: Olay sonucu ortaya çıkan kirlenmenin
veya kirlenme tehlikesinin neden olduğu; temizleme masraflarını, koruyucu önlemlere
ilişkin masrafları, canlı kaynaklar ve deniz yaşamına verilen zararları, bozulan
çevrenin yeniden oluşturulması, toplanan atıkların taşınması ve bertarafı için yapılacak
masrafları, geçim için kullanılan doğal ve canlı kaynaklarda meydana gelen zararları,
özel mallardaki zararları, şahısların yaralanması ve ölümünden kaynaklanan zararları,
gelir kayıplarını, gelir ve kazanç kapasitelerine verilen zararları ve diğer kamu
zararları ile zararın tespit, tazmin ve uyuşmazlıkların giderilmesine ilişkin masrafları,
cc) Zararsız geçiş: Türk iç sularına girmeksizin
veya iç sular dışında bulunan bir demirleme yerine veya liman tesisine uğramaksızın
karasularını katetme amacıyla veya Türk iç sularına ulaşmak veya ayrılmak, iç sular
dışında bulunan bir demirleme yerinde veya liman tesisinde durmak veya bunlardan
ayrılmak amacıyla Türk karasularında seyretmeyi,
ifade eder.
İKİNCİ BÖLÜM: Genel Hükümler
İlke ve esaslar
Madde 4 - (1) Bu Yönetmeliğin uygulanması kapsamında;
a) Kanun ve bu Yönetmelik kapsamındaki tüm
gemi ve kıyı tesislerinin, bir olay veya kirlenme meydana gelmeden önce önlenmesinde
veya kirlenme meydana geldiğinde, deniz emniyetinin sağlanması, deniz ve deniz çevresinin
korunması; insan hayatına, mallara, denize ve deniz çevresine verilecek zararların
önlenmesi veya azaltılmasını temin etmek üzere gerekli tüm tedbirleri almaları,
b) Kanun ve bu Yönetmelik kapsamında meydana
gelen her türlü kirlilik olayında kirliliğe müdahale, kirliliğin temizlenmesi ve
kirlenen alanların rehabilitasyonu ve yeniden kullanıma kazandırılması,
c) Bu Yönetmelik kapsamında meydana gelen kirlilik
olaylarını gören, duyan, bilen herkes tarafından ilgili makamlara bildirilmesi,
ç) Bu Yönetmelik kapsamında meydana gelen bir
olaya hazırlıklı olma ve müdahale amacıyla ulusal, bölgesel, kıyı tesisi ve gemi
acil müdahale planlarının hazırlanması,
d) Gemi ve kıyı tesislerinin kirliliğin önlenmesine
yönelik acil müdahale planlarına ve bu planların uygulanması için gerekli her türlü
ekipman, teçhizat ve personele sahip olmaları,
e) Seyir, can, mal ve çevre emniyetini sağlamak
amacıyla alınan tedbirlerin, Kanun, bu Yönetmelik ve ilgili mevzuat ile uluslararası
düzenlemelerde belirtilen usul ve esaslara göre yetkili kuruluşlar tarafından denetlenmesi,
f) Gemilerin Kanunun uygulama alanlarına girmeden
önce Kanun ve bu Yönetmelik usul ve esaslarına göre bildirim yapmaları,
g) Bir olay sonucunda meydana gelen zararın
tespitinin oluşturulacak bir komisyon marifetiyle yapılması,
ğ) Bir olay sonucunda meydana gelen zararın
tazmini ve ödenmesine ilişkin çalışmaların Kanun, bu Yönetmelik ve uluslararası
düzenlemeler çerçevesinde yapılması,
h) Yönetmelik kapsamında uygulanan müdahale
sisteminde öncelikle insan hayatı, çevre ve kültür varlıkları da dâhil malların
korunması,
ı) Yönetmelikte belirtilen bir olayda kirliliğe
müdahale sisteminin Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası, bölgesel ve ikili sözleşmelerden
doğan yükümlülüklerini etkilememesi, mümkün olduğu ölçüde yükümlülüklerin etkin
icra edilmesi yönünde tamamlayıcı olması,
i) Tesislerin kendi bünyelerinde ve aynı bölgede
bulunan kıyı tesisleri arasında ekipman standardizasyonunun sağlanması,
j) Kirletici ve sorumlu tarafından ödenen tazminatın
kirliliğin giderilmesinde kullanılması ve
k) Bir olaya müdahalede su ortamına dağılmış
petrolün dibe çöktürülmesinde veya kimyasal dispersant kullanılarak seyreltilmesinde
Bakanlığın uygun görüşünün alınması,
zorunludur.
(2) Bu Yönetmelikteki hiçbir hüküm, sorumlu
kişinin herhangi bir üçüncü tarafa rücu etmek için sahip olduğu mevcut bir hakkı
etkilemez.
Gemilerin bildirim yükümlülükleri
Madde 5 - (1) Kalkış limanından Türk karasularına girişi kırk sekiz saati aşan 500 GT
ve daha büyük petrol ve diğer zararlı maddeleri taşıyan gemilerin, Türk iç sularına
veya iç sular dışındaki bir demir yeri veya liman tesisine uğramak amacıyla Türk
karasularına girmeden en az kırksekiz saat önce veya kalkış limanı ile Türk karasularına
girmesine kadarki seyir süresi kırksekiz saatten az olan 500 GT ve daha büyük petrol
ve diğer zararlı maddeleri taşıyan gemilerin ise kalkış limanından hareketten hemen
sonra, bu yönetmeliğin Ek-IV' ündeki formu doldurarak faks, teleks ya da diğer uygun
iletişim araçları ile Müsteşarlığa bildirmeleri şarttır.
(2) Liman başkanlıklarınca bildirim zorunluluğuna
uymayan gemilerin tespiti halinde Sahil Güvenlik Komutanlığı ile temas edilir ve
bu gemilerin Türk karasularına ve iç sularına girmesine izin verilmez; girmiş olan
gemiler derhal buralardan çıkartılır.
(3) Türk limanları arasında sefer yapan 500
GT ve daha büyük petrol ve diğer zararlı maddeleri taşıyan gemiler, birinci fıkradaki
bildirimi kalkış limanından ayrılmadan hemen önce, bu Yönetmeliğin Ek-IV' ündeki
formu doldurarak faks, teleks ya da diğer uygun iletişim araçları ile Müsteşarlığa
yapmak zorundadırlar.
(4) Türk iç sularına ya da iç sular dışındaki
bir demir yerine veya liman tesisine uğramak üzere seferi planlanmamış, gidilecek
olan limanın bilinmediği ya da seyri esnasında gideceği limanda değişiklik yaparak,
Türk iç sularına ya da iç sular dışındaki bir demir yerine veya liman tesisine uğramak
amacı ile seyir planlarını değiştiren gemiler, Türk karasularına girmeden önce olmak
şartı ile bu bilgiyi alır almaz bu Yönetmeliğin Ek-IV' ündeki formu doldurarak faks,
teleks ya da diğer uygun iletişim araçları ile bildirimlerini yaparlar. Bu kapsamdaki
gemiler geldikleri limanda liman başkanlığına bu durumlarını makul bilgi ve belgelerle
doğrulamaya mecburdurlar.
(5) Türk karasularına giriş için bildirilen
tahmini varış zamanını oniki saatten fazla geciktirecek olan gemiler bu durumlarını
Müsteşarlığa bildirmek zorundadırlar.
(6) Gemiler tarafından yapılan bildirimler,
Müsteşarlık tarafından on yıl süre ile muhafaza edilir.
(7) Türk Boğazlarından uğraksız geçiş yapacak
olan gemiler, 8/10/1998 tarihli ve 98/11860 sayılı Bakanlar Kurulu kararıyla yürürlüğe
konulan Türk Boğazları Deniz Trafik Düzeni Tüzüğü ile bu Yönetmelikte öngörülen
bildirim yükümlülüklerini yerine getirirler.
(8) Uygulama alanlarına girmek isteyen 500
GT ve daha büyük petrol ve diğer zararlı maddeleri taşıyan gemiler yukarıda belirtilen
bildirimlerine ek olarak sahip oldukları mali sorumluluk belgesini gemi kaptanları
veya işletenleri tarafından Türkiye'deki acentelerine, Müsteşarlığa iletilmek üzere
gönderirler. Mali sorumluluk belgelerinin aslı, istenildiği zaman ibraz edilir.
Gerek görülmesi halinde, Müsteşarlık tarafından, mali sorumluluk belgelerinin gerçeğe
uygunluğu bu belgeleri düzenleyen sigorta şirketinden teyit edilir.
(9) Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası sözleşmelerde
öngörülen malî sorumluluk garantilerine sahip olmadıkları belirlenen Kanun kapsamındaki
yabancı bayraklı gemilerin, can kurtarma hizmetlerinden kaynaklanacak mücbir sebepler
dışında, Türk iç sularına veya iç sular dışındaki bir demir yeri veya liman tesisine
uğramak amacıyla Türk karasularına ve iç sularına girmesine izin verilmez; girmiş
olan gemiler derhal buralardan çıkartılır veya şartları sağlamaları için en fazla
otuz gün süre verilir. Bu süre sonunda şartları sağlamadığı tespit edilen gemiler
derhal karasuları dışına çıkartılır. Şartlara uymayan Kanun kapsamındaki Türk bayraklı
gemiler ise şartları sağlayıncaya kadar bağlanarak seferden men edilir. Bu durumdaki
gemilerin yükü, gemi veya yük sahibince şartlara uygun başka bir gemiye nakledilir
ve mevzuat uyarınca bertaraf edilmesi gereken yüklerin uygun bir şekilde bertarafı
sağlanır.
(10) Yapılacak bildirimler ile mali sorumluluk
belgelerinin gönderileceği yerler Müsteşarlık tarafından bu Yönetmeliğin yürürlüğe
girdiği tarihten itibaren onbeş gün içerisinde çıkarılacak bir genelge veya talimatla
belirlenir.
Kirlenme olaylarının bildirimi
Madde 6 - (1) Uygulama alanlarında bulunan veya seyreden devlet gemileri de dahil olmak
üzere tüm gemilerin kaptanları, seyirleri esnasında bilgi sahibi oldukları, petrol
veya diğer zararlı maddeler sebebiyle meydana gelen bütün olay ve kirlenmeleri Müsteşarlığa,
ulusal acil müdahale merkezine, herhangi bir bölgesel acil müdahale merkezine veya
Ulusal Acil Müdahale Planında belirtilen irtibat noktalarına en uygun haberleşme
vasıtası ile gecikmeksizin bildirirler.
(2) Kanun kapsamındaki gemiler, gemide meydana
gelen petrol ve diğer zararlı maddelerin sebep olduğu bütün olay ve kirlenmeleri
Müsteşarlığa, herhangi bir bölgesel acil müdahale merkezine veya ulusal acil müdahale
planında belirtilen irtibat noktalarına en uygun haberleşme vasıtası ile gecikmeksizin
bildirirler.
(3) Kıyı tesislerinde görevli şahıslar da kıyı
tesisinde meydana gelen, ya da denizde gözlemlenen herhangi bir kirlilik olayını
birinci fıkrada belirtilen esaslara göre ilgili mercilere bildirirler.
(4) Kirliliği ihbar yükümlülükleri, denizde
ve kıyı tesislerinde herhangi bir kirlilik olayı gözlenmesi durumunda, gemide bulunan
tüm kılavuz kaptanlar ile tüm sivil ya da Devlet uçaklarının pilotları için de geçerlidir.
(5) Kirlenme olaylarında; birinci, ikinci ve
üçüncü fıkralardaki bildirimler bu Yönetmeliğin EK-III B'sinde yer alan formata
göre alınır.
(6) Ulusal ve bölgesel acil müdahale planlarında
belirtilen irtibat noktaları ve acil müdahale merkezleri tarafından alınan tüm bildirimler
Müsteşarlığa iletilir. Bildirimler, Müsteşarlık tarafından gecikmeksizin Bakanlığa
bildirilir. Müsteşarlık bu bildirimlere ilişkin kayıtları on yıl süre ile tutar.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM: Ulusal Hazırlıklı Olma ve Müdahale
Sistemi
Ulusal sistem ve kademeli müdahale
Madde 7 - (1) Hazırlıklı olma ve müdahale konusundaki Türk ulusal sisteminin ana unsurları;
Bakanlık, Müsteşarlık, ulusal acil müdahale merkezi, bölgesel acil müdahale merkezleri,
ulusal ve bölgesel acil müdahale planlarında görev verilen ilgili kurum ve kuruluşlardır.
Bununla birlikte, gerekli görüldüğünde uluslararası işbirliği kapsamında davet edilen
yabancı acil müdahale birimleri de hazırlıklı olma ve müdahale konusunda yardımcı
unsur olarak görev yaparlar.
(2) Müdahale faaliyetlerinin icrası ve müdahale
unsurları arasındaki görev organizasyonu, bu Yönetmelik hükümleri doğrultusunda
hazırlanan acil müdahale planları kapsamında yapılır.
(3) Hazırlıklı olma faaliyetleri Müsteşarlık
tarafından ulusal acil müdahale merkezi ve bölgesel acil müdahale merkezleri aracılığıyla
yürütülür ve koordine edilir.
(4) Acil müdahale planlamasında kademeli müdahale
yaklaşımı esas alınır. Bu kapsamda aşağıdaki müdahale seviyeleri uygulanır:
a) Seviye 1: Bir kıyı tesisinde veya gemide
operasyonel faaliyetler sonucu oluşabilecek ve küçük ölçekli kirlenmelere neden
olabilecek olayları kapsar. Bir kıyı tesisi veya Kanun kapsamında yer alan bir geminin
kendi imkan ve kabiliyetleri ile kontrol altına alabileceği olaylardır.
b) Seviye 2: Bir kıyı tesisi veya Kanun kapsamındaki
bir geminin kendi imkan ve kabiliyetlerinin yetersiz kaldığı durumlarda bölgesel
imkan ve kabiliyetler ile müdahale edilip kontrol altına alınabilecek orta ölçekli
olaylardır.
c) Seviye 3: Denizde ve/veya kıyı tesisinde
meydana gelen ciddi kazalardan kaynaklanan büyük ölçekli olayları kapsar.
Müdahale aşamaları
Madde 8 - (1) Acil Müdahale Planlarının uygulanmasında, olaya müdahale operasyonları
aşağıda yer alan dört aşamadan oluşur.
a) Aşama I : Bildirim,
b) Aşama II : Planın değerlendirilmesi ve aktif
hale getirilmesi,
c) Aşama III : Müdahale operasyonları,
ç) Aşama IV : Atıkların bertarafı ve kirlenen
alanların rehabilite edilmesi.
(2) Duruma bağlı olarak bir ya da daha fazla
aşama aynı anda sürdürülebilir.
Ulusal acil müdahale merkezi ve buna bağlı
olarak bölgesel acil müdahale merkezlerinin oluşturulması
Madde 9 - (1) Üçüncü seviyedeki bir olayda, olaya müdahale ulusal acil müdahale planı
çerçevesinde yapılır ve genel koordinasyondan Bakanlık sorumludur. Bakanlık bu görevi
ulusal acil müdahale merkezi aracılığı ile yerine getirir. Ulusal acil müdahale
merkezi aynı zamanda ulusal boyutta karada ve denizde müdahale operasyonlarını koordine
eden ulusal operasyon komitesinin çalışma yeri olur.
(2) Ulusal acil müdahale merkezi, bu görevini
etkin bir şekilde yerine getirebilmesi için gerekli ekipman, personel ve teçhizat
ile donatılır.
(3) Ulusal acil müdahale merkezi oluşturuluncaya
kadar halen Müsteşarlık bünyesinde kurulu bulunan Ana Arama ve Kurtarma Koordinasyon
Merkezi aynı zamanda ulusal acil müdahale merkezi olarak görevlendirilir. Bu durumda
Ana Arama ve Kurtarma Koordinasyon Merkezi'nin imkan ve kabiliyetleri, personel
ve haberleşme ekipmanları her iki görevi de icra edebilecek duruma getirilir.
(4) Müsteşarlık, ulusal acil müdahale planında
belirtilen ulusal acil müdahale merkezi ile irtibatlı bölgesel acil müdahale merkezleri
ağını oluşturur. Bölgesel acil müdahale merkezleri, ikinci seviyedeki bir olay sırasında
karada ve denizde bölgesel acil müdahale planlarının uygulanması için bir müdahale,
operasyon ve koordinasyon merkezi olarak hizmet verirler.
(5) Bölgesel acil müdahale merkezlerinin yeri,
imkan ve kabiliyetleri, personel, malzeme ve ekipmanları; kirliliğin yayılması ve
meydana getireceği muhtemel zararlar, çevresel özellikler ve merkezlerin riskli
bölgelere yakın veya bu bölgelerdeki kirlilik olaylarına müdahale edebilir coğrafi
bölgelerde olmaları ile diğer faktörler dikkate alınarak belirlenir. Bölgesel acil
müdahale merkezlerinin yerleri Bakanlığın uygun görüşü alınarak Müsteşarlık tarafından
belirlenir ve bölgesel acil müdahale planlarına eklenir.
(6) Yeterli imkan ve kabiliyetleri bulunması
ve görev ilişkileri protokolle önceden belirlenmek şartıyla bir kıyı tesisi bölgesel
acil müdahale merkezi olarak görevlendirilebilir.
(7) Yapılan risk değerlendirmesine göre tesislerinde
ikinci seviyede bir olay ihtimali olan kıyı tesisleri de bulundukları bölgede kurulmuş
veya yetkilendirilmiş bölgesel acil müdahale merkezleri ile ikinci seviye bir olaya
hazırlıklı olma ve müdahale için protokol yaparlar. Bu protokoller Bakanlığa bildirilir.
(8) Müsteşarlık ya da Kanunun 15 inci maddesinin
ikinci fıkrasına göre Bakanlık müdahale esnasında, bir gemi ya da kıyı tesisini
bölgesel acil müdahale merkezi olarak hareket etmek üzere görevlendirebileceği gibi,
birinci seviye bir olayda müdahalenin bölgesel acil müdahale merkezi tarafından,
ikinci seviye bir olayda müdahalenin ulusal acil müdahale merkezi tarafından, üçüncü
seviye bir olayda müdahalenin ulusal acil müdahale merkezi adına bölgesel acil müdahale
merkezi tarafından icra edilmesi görevini de verebilir.
(9) Ayrıca, acil müdahale faaliyetlerinin icrası
sırasında gerek görüldüğünde müdahale görevini yürüten bölgesel acil müdahale merkezi
değiştirilebilir.
(10) Ulusal acil müdahale merkezi ve buna bağlı
olarak kurulacak bölgesel acil müdahale merkezleri müdahalenin karada ve denizde
yapılması durumuna göre Bakanlık ve/veya Müsteşarlık tarafından kullanılacak şekilde
donatılır.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM: Müdahale Yetkileri
Birinci seviye olayda müdahale yetkisi
Madde 10 - (1) Bu Yönetmelik uyarınca; birinci seviyedeki bir olaya müdahale, kıyı tesisi
veya gemi acil müdahale planında yer alan organizasyon ve müdahale esaslarına göre
yapılır. Kıyı tesisi acil müdahale planının uygulanması ve müdahale operasyonunun
yürütülmesinden sorumlu kişi kıyı tesisi işleticisi; gemi acil müdahale planının
uygulanması ve müdahale operasyonunun yürütülmesinden sorumlu kişi ise gemi işleticisidir.
İkinci seviye olayda müdahale yetkisi
Madde 11 - (1) İkinci seviyedeki bir olaya müdahalede; Bölgesel koordinasyon komitesinin
başkanı olan sorumlu vali, olayın ve bölgesel acil müdahale planının uygulanmasının
genel koordinasyonundan sorumludur. Bölgesel koordinasyon komitesi sorumlu valinin
genel koordinasyon görevini yerine getirmesinde ona teknik destek sağlar.
(2) Müdahale; bölgesel acil müdahale planı
çerçevesinde bölgesel operasyon komitesine bağlı olarak olay yeri koordinatörü tarafından
yapılır. Bu tür olaylarda müdahalenin koordinasyonundan bölgesel operasyon komitesi
başkanı olan bölgesel operasyon koordinatörü sorumludur. Bölgesel operasyon koordinatörü
bölgesel acil müdahale planı çerçevesinde Müsteşarlık bölge müdürü ya da Kanunun
15 inci maddesinin ikinci fıkrasına göre Bakanlık taşra teşkilatı il müdürüdür.
Bakanlık veya Müsteşarlık bu görevi acil müdahale operasyonları konusunda uzman
başka bir personele devredebilir. Buna göre; bölgesel operasyon komitesi, bölgesel
operasyon koordinatörü başkanlığında, bölgesel olay yeri koordinatörü ve operasyon
ve destek grup başkanlarından oluşturulur. Bölgesel acil müdahale merkezlerinin
kurulmasından sonra bu merkezler bölgesel operasyon komitesinin birer müdahale unsuru
olarak görev yaparlar.
(3) Bölgesel operasyon komitesi şeması EK-II
A'ya göre düzenlenir.
(4) Bölgesel koordinasyon komitesi, komite
başkanı tarafından karar verilen yerde; bölgesel operasyon komitesi ise bölgesel
acil müdahale merkezinde toplanarak, tüm telefon ve telsiz irtibatlarını sağlar
ve ön raporları toplayarak emir komuta zincirini oluşturur. Bölgesel operasyon komitesi
gerektiğinde çalışmaların kolaylığı için olay mahalline en yakın yerde konuşlandırılır.
Bölgesel olay yeri koordinatörü ve grup başkanları ekipleri ile birlikte olay yerinde
operasyonel işlemleri yaparlar.
(5) Müdahale operasyonları sırasında bölgesel
operasyon komitesi tarafından ihtiyaç duyulan talepler Bölgesel koordinasyon komitesine
bildirilir. Bölgesel koordinasyon komitesince istenen yardım taleplerinde; tüm askeri,
kamu ve özel kuruluşlar, olaya süratle müdahale edilebilmesi için bünyelerindeki
tüm imkanlarını seferber ederler. Askeri, kamu ve özel kuruluşların imkan ve kabiliyetlerine
bölgesel acil müdahale planlarında detaylı olarak yer verilir.
(6) İkinci seviye bir olayda bölgesel olay
yeri koordinatörü bu maddenin ikinci fıkrasında yer alan esaslar kapsamında bölgesel
operasyon koordinatörünün görevlendireceği teknik bir kişi olur.
Üçüncü seviye olayda müdahale yetkisi
Madde 12 - (1) Üçüncü seviyedeki bir olayda, olaya müdahale ulusal acil müdahale planı
çerçevesinde yapılır ve genel koordinasyondan Bakanlık sorumludur. Bakanlık bu görevi
ulusal acil müdahale merkezi aracılığı ile yerine getirir. Ulusal koordinasyon komitesi
bu görevin icrasında teknik destek sağlar.
(2) Olaya müdahaleden ve müdahalenin koordinasyonundan
ulusal operasyon komitesi sorumludur. Bu komite başkanı olan ulusal operasyon koordinatörü,
ulusal acil müdahale merkezi başkanı tarafından kirlenmenin deniz veya kıyı ortamında
bulunma durumuna göre, Müsteşarlık ya da Kanunun 15 inci maddesinin ikinci fıkrasına
göre Bakanlıktan görevlendirilir. Komite, başta ulusal operasyon koordinatörü olmak
üzere, grup başkanları ile ulusal olay yeri koordinatöründen oluşur.
(3) Üçüncü seviye bir olayda, ulusal acil müdahale
planı kapsamında sorumlu birimlerin oluşturulmasına ilişkin ulusal operasyon komitesi
teşkilat şeması Ek-III A'da yer almaktadır.
(4) Üçüncü seviye bir olayda, ulusal operasyon
koordinatörü bu maddenin ikinci fıkrasında yer alan esaslar kapsamında Bakanlık
veya Müsteşarlığın Müsteşarı, Müsteşar yardımcısı veya bunların atayacağı yetkili
bir kişi olur.
(5) Üçüncü seviye bir olayda, ulusal olay yeri
koordinatörü bu maddenin ikinci fıkrasında yer alan esaslar kapsamında bölgesel
operasyon koordinatörünün görevlendireceği teknik bir kişi olur.
Müdahale yetkilerine ilişkin diğer hükümler
Madde 13 - (1) Bakanlık veya Müsteşarlık, EK-I B'de yer alan asgari kriterleri taşımaları
halinde, diğer kamu kuruluşlarına, ya da Türkiye'de bu amaçla kurulmuş ve bilfiil
müdahale faaliyetleri icra eden özel şirket, kuruluş veya sivil toplum kuruluşlarına
müdahale görevini verebilir. Bu durum Bakanlık veya Müsteşarlığın sorumluluğunu
ortadan kaldırmaz. Bununla birlikte, müdahale görevi verilen kurum ve kuruluşlar
yaptıkları katkı ve faaliyetler bakımından sorumludurlar.
(2) İkinci seviye bir olayda, müdahale EK-I
B'de yer alan asgari kriterleri taşıyan özel şirket, kuruluş veya sivil toplum kuruluşlarına
yaptırılacak ise bu durumun bölgesel acil müdahale planlarında belirtilmesi ve söz
konusu özel şirket, kuruluş veya sivil toplum kuruluşlarıyla bir protokol yapılması
ve bu protokolün bir örneğinin bölgesel acil müdahale planlarında yer alması sağlanır.
(3) İkinci ve üçüncü seviyedeki bir olayda,
olaya karışan veya olayın meydana geldiği yere yakın bir yerde bulunan gemi veya
kıyı tesisleri; ulusal ve bölgesel acil müdahale planlarında verilen görevler kapsamında,
kendi personel ve ekipmanları ile olaya müdahalede bulunmak zorundadırlar. Bu tür
durumlarda, müdahale eden tüm taraflar, ulusal ve bölgesel operasyon koordinatörleri
tarafından verilen talimatlara uyarlar.
(4) Etkin bir müdahalenin gerçekleştirilmesi,
gereksiz can ve mal kaybı riskinden kaçınılması amacıyla, Müsteşarlık, deniz trafiğini
sınırlandırmaya, değiştirmeye veya geçici olarak durdurmaya yetkilidir.
(5) Ulusal veya bölgesel operasyon koordinatörleri
tarafından karar verildiğinde; olay mahalli çevresinde acil durum süresince emniyetin
ve güvenliğin temini açısından açıkta bulunan deniz araçları, ilgili mevzuat çerçevesinde
Müsteşarlığın uygun göreceği deniz alanlarına veya iskelelere çekilir. Önceden belirlenen
bu alanlar veya iskeleler bölgesel acil müdahale planları ekinde yer alır.
(6) Müdahale tekniği, yöntemleri ve müdahaleye
ilişkin diğer hususlar acil müdahale planlarında belirtilir.
Bölgesel operasyon komitesi ve operasyon koordinatörünün
görevleri
Madde 14 - (1) Bölgesel operasyon komitesi ve operasyon koordinatörü;
a) İkinci seviye bir olay halinde çalışma yeri
tayini yapar. Operasyon ve destek grupları arasında koordineyi en pratik tarzda
sağlayarak zaman kaybını önleyici tüm tedbirleri alır.
b) Sorumluluk alanları içerisinde petrol ve
diğer zararlı maddelerin neden olduğu her türlü acil durumu en kısa sürede çözümlemek
üzere teknik ve idari planlamaları yapar.
c) Olaya müdahale öncesinde ve sırasında operasyon
ve destek gruplarının ihtiyaç duyacağı branşlarında uzman personel ihtiyacının karşılanmasını
sağlar.
ç) Olaya müdahale esnasında ihtiyaç duyulan
malzeme, ekipman ve personelin transferinin koordinasyonunu sağlar.
d) Normal zamanlar içerisinde komite icra birimlerini
kendi görev zincirleri doğrultusunda örgütleyerek, imkan ve kabiliyetleri güncel
durumda bulundurmaktan sorumludur.
e) Kamu ve özel kuruluşların araç, gereç, personel
ve eğitim imkanlarını takip ederek, bu kuruluşların imkan ve kabiliyetlerini deniz
ve kıyı tesislerindeki karşılıklı yardımlaşma esaslarına uygun olarak planlar.
f) Müdahale konusunda ulusal ve uluslararası
bilimsel ve teknik gelişmeleri takip ederek kapasite arttırıcı tavsiyelerde bulunur.
g) Acil müdahale planlarında belirtilen diğer
görevleri yerine getirir.
ğ) Bu maddenin (c), (d), (e), (f) ve (g) bentlerinde
belirtilen hazırlıklı olmaya ilişkin görevlerin yerine getirilmesi ve değerlendirilmesi
amacıyla her üç ayda bir bölgesel acil müdahale merkezinde toplanır.
h) Çalışmalarının sonuçlarını ulusal acil müdahale
merkezine bildirir.
ı) Olaya ilişkin olarak bölgesel koordinasyon
komitesi tarafından yapılacak basın bildirilerine esas teşkil edecek bilgi ve belgelerin
hazırlanmasını sağlar.
Ulusal operasyon komitesinin ve operasyon koordinatörünün
görevleri
Madde 15 - (1) Ulusal operasyon komitesi ve operasyon koordinatörü;
a) Üçüncü seviye bir olay halinde ulusal acil
müdahale merkezinde toplanır. Operasyon ve destek grupları arasında koordineyi en
pratik tarzda sağlayarak zaman kaybını önleyici tüm tedbirleri alır.
b) Petrol ve diğer zararlı maddelerin neden
olduğu her türlü olayı en kısa sürede çözümlemek üzere teknik ve idari planlama
yapar.
c) Olaya müdahale öncesinde ve sırasında, operasyon
ve destek gruplarının ihtiyaç duyacağı branşlarında uzman personel ihtiyacının karşılanmasını
sağlar.
ç) Olaya müdahale esnasında ihtiyaç duyulan
malzeme, ekipman ve personelin ülke genelinde transferinin koordinasyonunu sağlar.
d) Olaya ilişkin olarak ulusal acil müdahale
merkezi tarafından yapılacak basın bildirilerine esas teşkil edecek bilgi ve belgelerin
hazırlanmasını sağlar.
e) Acil müdahale planlarında belirtilen diğer
görevleri yerine getirir.
f) Çalışmalarının sonuçlarını ulusal acil müdahale
merkezine bildirir.
Ulusal ve bölgesel olay yeri koordinatörlerinin
görevleri
Madde 16 - (1) İkinci seviye bir olayda, bölgesel olay yeri koordinatörü, bölgesel operasyon
komitesi ile; üçüncü seviye bir olayda ise, ulusal olay yeri koordinatörü, ulusal
operasyon komitesi ile bu yönetmelik ve acil müdahale planları esaslarına göre irtibatlı
olarak çalışır.
(2) Bu maddenin birinci fıkrasında yer alan
esaslara göre bölgesel ve ulusal olay yeri koordinatörlerinin görevleri şunlardır:
a) İkinci ve üçüncü seviye bir olayda müdahale
operasyonlarını koordine etmek.
b) Durumu değerlendirmek ve bir operasyon planı
hazırlamak.
c) Yayılmanın kaynağını belirlemek için, örnekleme
dahil, her türlü adımı atmak.
ç) İkinci ve üçüncü seviye bir olayda deniz
ve kıyı alanlarındaki petrol veya diğer zararlı madde yayılmasını en aza indirmek
ve mümkün olduğunca kirliliğin artmasını önlemek amacıyla bu Yönetmelik ve ilgili
acil müdahale planı kapsamında etkin müdahale tekniklerini uygulamak.
d) Halkın, denizdeki petrol veya diğer zararlı
madde yayılmasına müdahale eden kişilerin ve yayılmayla ilgili tüm personelin sağlığını
ve güvenliğini sağlamak.
e) Kirlilik tehdidi altındaki kaynakların,
alanların ve türlerin korunmasını sağlamak.
f) Toplanan atıkların verilen talimata göre
belirlenen yerlerde depolanmasını sağlamak.
g) Kirlilik ve durum raporlarını hazırlamak.
ğ) Operasyon gruplarında yer alan tüm personel,
ekipman, araç gereç, teçhizat ve diğer ürünlerin etkinliklerine ilişkin bir rapor
hazırlamak ve bu raporu bölgesel ve ulusal operasyon komitesine bildirmek.
h) Bölgesel ve ulusal koordinasyon komitelerince
verilen görevleri yerine getirmek, yapılan işlem ve önerileri, dış yardım ihtiyaçlarını
bölgesel ve ulusal koordinasyon komitelerine bildirmek.
ı) Bölgesel ve ulusal operasyon komiteleri
tarafından verilecek diğer görevleri yerine getirmek.
Operasyon grupları ve başkanları
Madde 17 - (1) İkinci seviye bir olayda bölgesel koordinasyon komitesi, üçüncü seviye
bir olayda ise ulusal acil müdahale merkezi tarafından; operasyon gruplarının başkanları;
Bakanlık, Müsteşarlık, diğer kurum ve kuruluşlar ile kıyı tesisleri içerisinde bulunan
acil müdahale konusunda deneyimli ve eğitimli personel arasından seçilir.
(2) Ulusal ve Bölgesel olay yeri koordinatörlerine
bağlı olarak çalışan operasyon gruplarının başkanları Operasyon grup başkanları
kendi uzmanlık alanlarındaki operasyonlardan sorumludur. Operasyonlarını planlar,
görevleri dağıtır, grubu için gerekli olan malzeme, ekipman, personel ve teçhizatın
sağlanması için diğer operasyon grup başkanları ile koordinasyonu sağlar ve olay
yeri koordinatörüne rapor verir.
(3) İkinci ve üçüncü seviye bir olayda operasyon
gruplarının çalışma usul ve esasları ilgili acil müdahale planlarında belirtilir.
(4) Ayrıca, operasyon gruplarına müdahale esnasında
destek verecek olan teknik grup ve çevre grubu ile idari ve mali grubun uzmanlarının
çalışma usul ve esasları acil müdahale planlarının yürürlüğe girmesi ile belirlenir.
Teknik grup
Madde 18 - (1) İkinci veya üçüncü seviyedeki bir olay esnasında olaya müdahale eden operasyon
koordinatörüne acil müdahale planının etkin olarak uygulanabilmesi, geliştirilmesi
ve güncellenmesinde, ulusal ve uluslararası ilgili faaliyetlerin koordinasyonunda
yardımcı olmak amacıyla Bakanlık ve Müsteşarlık tarafından bir teknik grup oluşturulur.
(2) Teknik grup; ikinci seviyede bir olayda
bölgesel operasyon komitesine, üçüncü seviye bir olayda ise ulusal operasyon komitesine
bağlı olarak faaliyet gösterir.
(3) Teknik grubun çalışma yeri bölgesel acil
müdahale merkezleridir. Bu grup gerek hazırlıklı olmaya ilişkin faaliyetlerde gerekse
müdahaleye ilişkin faaliyetlerin her aşamasında yer alır.
Çevre grubu
Madde 19 - (1) İkinci ve üçüncü seviyedeki bir olaya müdahale eden operasyon koordinatörüne
müdahale ve kirlilik temizleme operasyonları sırasında, deniz ve kıyının olaydan
dolayı kirlenmesini en az seviyeye indirebilmek için operasyonun her aşamasında
teknik destek verebilecek, flora ve faunanın korunmasına yönelik tavsiyede bulunabilecek
bir gruptur.
(2) Bu grup; Bakanlık tarafından ilgili kurum/kuruluş,
üniversite ve gönüllü kuruluş temsilcileri ile sigorta eksperleri, ekonomistler
ve benzeri uzmanlardan oluşturulur.
İdari ve mali grup
Madde 20 - (1) Bakanlık veya Müsteşarlık tarafından oluşturulan idari ve mali konularda
uzmanlaşmış bir gruptur. Üçüncü seviye bir olaya müdahalede ulusal operasyon komitesine,
ikinci seviyede bir olaya müdahalede bölgesel operasyon komitesine bağlanır. Müdahale
operasyonları ile ilgili bütün idari konular ile harcama, anlaşmalar ve başka mali
taahhütler içeren operasyonlara ilişkin işlemleri ve bu işlemlerin kaydedileceği
bir kayıt defterini tutmaktan sorumludur.
BEŞİNCİ BÖLÜM: Acil Müdahalenin Planlanması
Acil müdahale planları
Madde 21 - (1) Kirlilik olaylarına hazırlıklı olma ve müdahalenin planlanması, acil müdahale
planları ile yapılır.
(2) Acil müdahale planı türleri şunlardır.
a) Gemi acil müdahale planı.
b) Kıyı tesisi acil müdahale planı.
c) Bölgesel acil müdahale planı.
ç) Ulusal acil müdahale planı.
(3) Acil müdahale planları ve risk değerlendirmeleri,
Ek-I B'deki kriterleri taşıyan ve Müsteşarlık görüşü alınarak Bakanlık tarafından
bu amaçla uygun görülen kurum ve kuruluşlara yaptırılabilir.
Gemi acil müdahale planı
Madde 22 - (1) Gemilerden Kaynaklanan Kirliliğin Önlenmesine Dair Uluslararası Sözleşmenin-MARPOL
73/78 I inci ekinin 26 ncı kuralı ile II nci ekinin 16 ncı kuralı kapsamına giren
tüm gemiler, bu maddelerde belirtilen esaslara uygun olarak petrol veya diğer zararlı
madde kirliliği gemi acil müdahale planlarını, Uluslararası Denizcilik Örgütü-IMO
kural ve tavsiyeleri ile Deniz Çevresinin Korunması Komitesi-MEPC 54 (32) No'lu
sirkülerine uygun olarak hazırlarlar.
(2) Gemiler için gerekli asgari personel, ekipman
ve malzeme seviyesi ilgili uluslararası sözleşmelere uygun olarak hazırlanan gemi
acil müdahale planlarında belirtilir.
Kıyı tesisi acil müdahale planı
Madde 23 - (1) Açık deniz tesisleri ve boru hatları da dahil, kıyıda veya kıyıya yakın
bölgelerde denizlerin petrol ve 3/5/1990 tarihli ve 90/442 sayılı Bakanlar Kurulu
kararıyla onaylanan Denizlerin Gemiler Tarafından Kirletilmesinin Önlenmesine Ait
Uluslararası Sözleşmenin (MARPOL 73/78) II nci ekinin II nci ve III üncü eklentilerinde
listelenmiş maddelerle kirlenmesine yol açabilecek faaliyetleri icra eden kıyı tesislerine
ait kıyı tesisi acil müdahale planları, bütün seviyeler için planlama ve faaliyetleri
içerir.
(2) Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten
itibaren iki ay içerisinde acil müdahale planlarını hazırlamak üzere kıyı tesisleri
Bakanlığa başvurur.
(3) Kıyı tesislerinin başvurularını müteakiben
on ay içerisinde Ek-I C'de verilen formata uygun olarak hazırlanan acil müdahale
planları Müsteşarlığın görüşü alınarak Bakanlık tarafından onaylanır ve yürürlüğe
girer. Kıyı tesisi acil müdahale planının yürürlüğe girmesini müteakiben üç ay içerisinde
Bakanlık, kıyı tesisi acil müdahale planında yer alan personel, malzeme ve ekipmanın
kıyı tesisinde bulunup bulunmadığını denetler.
(4) Kıyı tesislerinde hazırlıklı olma ve müdahale
için bulundurulması gerekli personel, malzeme ve ekipman miktarı, her kıyı tesisi
için Ek-I A'daki esaslara istinaden yapılacak/yaptırılacak risk değerlendirmesine
göre belirlenir.
(5) Kıyı tesisleri, Müsteşarlık ve Bakanlığın
uygun görüşü ile kendi acil müdahale planları ve risk değerlendirmelerini hazırlayabilir
veya Ek-I B'deki kriterleri taşıyan kurum ve kuruluşlara hazırlattırır.
(6) Müsteşarlığın görüşü alınarak Bakanlığın
onayı ile birbirine yakın ve benzer özelliklere sahip kıyı tesisleri için ortak
risk değerlendirmesi yapılabilir ve personel, ekipman ve malzeme ortak kullanılabilir.
(7) Kıyı tesislerinde kullanılacak araç, gereç,
malzeme ve ekipman ulusal ve uluslar-arası kabul görmüş standartlara uygun olarak
temin edilir. Tesislerde bulundurulacak ekipmanın birbirine uygunluğu açısından
ekipman standardizasyonu aranır. Ayrıca, aynı bölgede bulunan kıyı tesisleri arasında
ekipman standardizasyonunun sağlanması esastır.
(8) Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten
sonraki bir tarihte faaliyete geçecek kıyı tesisleri için, tesis acil müdahale planlarının
hazırlanması, onaya sunulması ve onaylanması; tesisin faaliyete geçmesi için bir
ön koşul olarak değerlendirilir.
(9) Ayrıca, kıyı tesisi bulunmayan ancak çevresel
açıdan hassas olan bölgelerde gönüllü kuruluşlar veya kamu/özel kurum/kuruluşları
tarafından acil müdahale planları hazırlanabilir veya hazırlattırılabilir. Söz konusu
acil müdahale planları, ulusal ve bölgesel acil müdahale planlarının hazırlanması
sırasında değerlendirilir.
Bölgesel acil müdahale planı
Madde 24 - (1) Bölgesel acil müdahale planı, ikinci seviyedeki bir olaya hazırlıklı olma
ve müdahalenin planlanmasını içerir ve sorumlu vali tarafından uygulamaya konulur.
(2) Bölgesel acil müdahale planları aynı zamanda,
ilgili tüm personelin görev ve sorumluluklarının yanı sıra, hazırlıklı olma ve müdahale
faaliyetlerine ilişkin detaylar ile bildirim prosedürleri, haberleşme usulleri ve
sorumlu bölgesel acil müdahale merkezinin tam ve açık bir şekilde belirlenmesini
de kapsar.
(3) Müsteşarlık bağlısı her bir Bölge Müdürlüğü
sorumluluk alanları için birer bölgesel acil müdahale planı hazırlanır. Bölge Müdürlüğü
sorumluluk alanları arasında kapsanmayan deniz alanlarının kalması veya münhasır
ekonomik bölgelerin tamamen kapsanmaması durumlarında Müsteşarlığın görüşü alınarak
Bakanlık tarafından bölgesel acil müdahale planlarının coğrafi kapsamı bu deniz
alanlarını da kapsayacak şekilde belirlenir. Müsteşarlığın görüşü alınarak Bakanlık
tarafından uygulamanın etkinliği için Bölge Müdürlükleri sorumluluk alanlarından
farklı bölgesel acil müdahale planı coğrafi kapsamı belirlenebilir. Her durumda
bölgesel acil müdahale planı coğrafi alanı bir Bölge Müdürlüğü ile ilişkilendirilir.
Bölgesel acil müdahale planları, Bakanlık tarafından veya EK-I B'de yer alan kriterleri
haiz kurum/kuruluşlara Ek-II'de verilen bölgesel acil müdahale planında olması gereken
asgari başlıklara uygun olarak bu Yönetmeliğin yürürlüğe girmesini müteakip en geç
bir yıl içerisinde hazırlanır/hazırlattırılır.
(4) Planların Bakanlık tarafından hazırlanması
durumunda nitelikli uzman sağlanması için hizmet satın alınabilir. Uzmanların nitelikleri
Bakanlık tarafından belirlenir. Söz konusu planlar Müsteşarlığın görüşü alındıktan
sonra Bakanlık tarafından onaylanarak yürürlüğe girer.
Ulusal acil müdahale planı
Madde 25 - (1) Üçüncü seviye bir olaya hazırlıklı olma ve müdahale için bir ulusal acil
müdahale planı sürekli olarak hazır bulundurulur.
(2) Ulusal acil müdahale planı, Bakanlık tarafından
Kanun ve bu Yönetmelikte yer alan usul ve esaslara göre Ek-III'de verilen ulusal
acil müdahale planında olması gereken asgari başlıklar kapsamında hazırlanır veya
Ek-I B'de yer alan kriterleri haiz kurum veya kuruluşlara hazırlattırılır.
(3) Bakanlık, ulusal acil müdahale planının
hazırlanması ve değiştirilmesinde; uluslar- arası sözleşmeler ile bölgesel acil
müdahale planlarını göz önünde bulundurur. Başbakanlık Türkiye Acil Durum Yönetimi
Genel Müdürlüğü, Müsteşarlık ve ilgili kurum/kuruluşların görüşü alınarak hazırlanan
ulusal acil müdahale planı, Bakanlık tarafından onaylandıktan sonra yürürlüğe girer.
Acil müdahale planlarının güncellenmesi
Madde 26 - (1) Kıyı tesisleri, imkan ve kabiliyetleri ile herhangi bir olay sonucu çevre
koşullarının değişmesi durumunda acil müdahale planlarını güncellemekten sorumludurlar.
(2) Bölgesel acil müdahale planları kapsamındaki
kıyı tesisleri ile kurum/kuruluşlar; malzeme temini ve eğitim ile ilgili çalışmalarını;
artan/azalan imkan ve kabiliyetlerini, planın onay tarihinden itibaren her yıl Temmuz
ayında rapor halinde bölgesel acil müdahale merkezine bildirirler. Bölgesel acil
müdahale merkezleri bu değişiklikleri plan üzerinde güncelleştirerek ilgili tüm
kurum/kuruluşlara gönderir.
(3) Bakanlık tarafından, ulusal acil müdahale
merkezinin azalan veya artan kabiliyetleri ile bölgesel acil müdahale planlarında
yapılacak olan değişiklikler dikkate alınarak ulusal acil müdahale planı her yıl
düzenli olarak güncellenir.
(4) Acil müdahale planları güncellenmesini
müteakip Bakanlığın onayına sunulur.
Raporlama
Madde 27 - (1) İkinci seviye bir olay sonucu meydana gelen kirlenme ve müdahaleye ilişkin
raporlama EK-II İ'de yer alan Durum Raporu Formatına göre operasyon koordinatörü
tarafından hazırlanır ve bölgesel koordinasyon komitesine gönderilir.
(2) Üçüncü seviye bir olaya müdahale operasyonları
gerçekleştirilirken, operasyon koordinatörü tarafından müdahalenin aşamalarına ilişkin
olarak EK-III Ğ'de yer alan Uluslararası Kirlilik Raporlama Formatına göre Türkçe
ve İngilizce olarak hazırlanan uluslararası kirlilik raporları ulusal operasyon
komitesi aracılığıyla ulusal acil müdahale merkezine sunulur. Bu raporlar ulusal
acil müdahale merkezi tarafından Bakanlığa iletilir.
(3) Ulusal ve uluslararası mevzuat kapsamında
kirlilik raporları Bakanlık tarafından komşu ülkeler dahil olmak üzere, ilgili ulusal
ve uluslararası kurum ve kuruluşlara gönderir. Koşullar değiştikçe, özellikle yeni
petrol ve diğer zararlı maddelerin yayılmaları durumunda, kirlilik raporları periyodik
olarak düzenlenir.
(4) Operasyon koordinatörü tarafından EK-III
H ve EK-II İ'de verilen Durum Raporu Formatına göre periyodik olarak hazırlanan
durum raporları her gün ve gerekirse daha sık ulusal ve bölgesel operasyon komitesine,
ilgili mercii ve kuruluşlara gönderilir.
Eğitim ve tatbikatlar
Madde 28 - (1) Müsteşarlık deniz emniyetinin sağlanması ve deniz kirliliğinin önlenmesi
konusunda, acil müdahale planlarının her seviyesinin etkin bir biçimde icrasını
sağlamak amacıyla, petrol ve diğer zararlı maddelerden kaynaklanan kirliliğe hazırlıklı
olma ve müdahale ile ilgili eğitim seminerleri, eğitim araç-gereçleri, eğitim verecek
ve alacak kişilerin yeterlilikleri ve eğitimin süresini içeren eğitim ve tatbikat
programlarını Bakanlığın uygun görüşü ile hazırlar. Konuya ilişkin usul ve esaslar
ilgili kurum ve kuruluşların görüşleri ve Bakanlığın uygun görüşü alınarak Müsteşarlık
tarafından yayımlanan bir genelge ile belirlenir.
(2) Müdahalede ve müdahalenin idaresinde aktif
olarak görev alacak personelin genelgede yayımlanan eğitimleri alması zorunludur.
(3) Uluslararası sözleşmeler kapsamındaki yükümlülükleri
doğrultusunda Bakanlık ve/veya Müsteşarlık, aynı zamanda bölgesel uluslararası acil
müdahale planlarında öngörülen, ya da uluslararası veya bölgesel işbirliği amacıyla
kararlaştırılan eğitim ve tatbikatları organize eder ve diğer ülkeler tarafından
bu çerçevede yapılan eğitim ve tatbikatlara ilgili personelin katılımını sağlar.
(4) Eğitim, tatbikat ve acil müdahale teknikleri
konusunda araştırma ve inceleme faaliyetlerinin etkin olarak sürdürülmesi için Bakanlığın
uygun görüşü ile Müsteşarlık tarafından eğitim ve araştırma merkezleri oluşturulabilir.
Eğitim ve tatbikat çalışmalarında kıyı tesislerinin imkan ve kabiliyetleri de kullanılabilir.
(5) Bir olaya hazırlıklı olma ve müdahaleye
ilişkin ihtiyaç duyulan tatbikat ve eğitimlerin programları, seviyesi, katılacak
kişi sayısı ve benzeri bilgiler kıyı tesisi işleticileri ve bölgesel acil müdahale
planları kapsamında valilikler tarafından Müsteşarlığa her yıl düzenli olarak bildirilir.
(6) Eğitim ve tatbikatlarla ilgili diğer esaslar
ulusal acil müdahale planında belirtilir.
ALTINCI BÖLÜM: Acil Müdahale Operasyonlarının
Sona Erdirilmesi
Müdahale operasyonlarının sona erdirilmesi
ve analizi
Madde 29 - (1) Operasyon koordinatörü, kirliliğe müdahale faaliyetleri tamamlandığında
müdahale operasyonlarına son verme kararını alır. Bu kararın alınmasında kirliliğe
neden olan petrol ve diğer zararlı maddelerin çevre ve insan sağlığı için ulusal
ve uluslararası boyutta tehdit oluşturmuyor olması şarttır.
(2) Operasyon koordinatörünün müdahale faaliyetlerine
son verme kararını müteakip, olay yeri koordinatörü operasyon gruplarının eylemlerine
son vermeleri için talimat verir ve konu hakkında, ulusal ve bölgesel operasyon
komitesine bilgi verir.
(3) Operasyon gruplarının eylemlerine son vermelerini
müteakiben operasyon gruplarında yer alan tüm personel, ekipman, kullanılmamış ürünler
ve diğer gereçler geldikleri kurum ve kuruluşlara geri gönderilir. Kullanılmış araç,
gereç ve ekipmanın temizlendikten sonra iadesi zorunludur. Ayrıca, operasyonda yer
alan personelin temizlik ihtiyacının giderilmesi sağlanır.
(4) Müdahale operasyonlarının sona erdirilmesinden
sonra, operasyon koordinatörü, bölgesel acil müdahale merkezlerinde, müdahalede
bulunan olay yeri koordinatörü, grup başkanları ve uzmanlar ile birlikte olayı ve
müdahale operasyonlarını değerlendirir. Bu değerlendirmede müdahale faaliyetleri
esnasında elde edilen verilerin toplanması, analiz edilmesi ve sonuçların rapor
haline getirilmesi ve planın malzeme, ekipman ve cihazların ve kişilerin veya grupların
eğitimlerinin iyileştirilmesi için tavsiyelerde bulunulması hususları ele alınır.
Bu değerlendirmeler acil müdahale planlarının güncellenmesi ve personelin eğitiminde
kullanılır.
Deniz kirliği ile ilgili araştırmalar
Madde 30 - (1) Bakanlık, yılın farklı mevsimlerinde ve farklı deniz bölgelerinde geçerli
olan meteorolojik ve oşinografik şartları da dikkate alarak; petrol veya diğer zararlı
maddelerden kaynaklanan kirlenmenin türü, miktarı, yönü, hızı, muhtemel sonuçları
ve ortadan kaldırılması yöntemleri hakkında araştırmalar yapar veya yaptırır. Bu
araştırmaların sonuçlarını ilgili liman başkanlıklarına ve acil müdahale merkezlerine
bildirir. Bu araştırma sonuçları ilgili acil müdahale planlarının revizyonunda da
kullanılır.
Kaza araştırması
Madde 31 - (1) Bir olay sonrasında olaya neden olan kazanın sebeplerinin tespit edilmesi
ve benzeri kazaların gelecekte meydana gelmesinin önlenmesi amacıyla kaza incelemesi
yapılır.
(2) Gemi kazalarının incelemeleri, 31/12/2005
tarihli ve 26040 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Deniz Kazalarının İncelenmesine
İlişkin Yönetmelik hükümlerine göre Müsteşarlık tarafından görevlendirilen kaza
inceleme uzmanlarınca yapılır.
(3) Kıyı tesisi kazalarının incelenmesi ise
Bakanlığın koordinasyonunda ilgili kurum/ kuruluşların uzmanları tarafından oluşturulan
komisyon tarafından yapılır.
(4) Kaza araştırma uzmanları kaza mahalline
en kısa sürede gönderilir. Acil müdahale faaliyetleri esnasında kaza ile ilgili
önemli delillerin korunmasına dikkat edilir.
(5) Uzmanlar kaza mahallini inceler, bilgi
belge ve delilleri toplar, muhafaza eder. Toplanan bilgi, belge ve delillerin analiz
edilmesi sonucu tespit edilen kaza sebepleri ile benzer kazaların yeniden meydana
gelmesinin önlenmesi için tavsiyeler bir rapor halinde düzenlenir ve Bakanlığa sunulur.
Bu raporlar ulusal ve bölgesel acil müdahale planlarının güncellenmesinde kullanılır.
Çevre koşullarına ilişkin tamamlayıcı çalışmalar
Madde 32 - (1) Yerel meteorolojik ve oşinografik şartların değişmesine yol açacak herhangi
bir olayın meydana gelmesi halinde, bölgede bulunan kıyı tesisleri tarafından kıyı
tesisi acil müdahale planlarına ilaveten, muhtemel kirliliğe etkisi konusunda, yapı
ve içerik itibariyle bu Yönetmelik Ek-I A'da yer alan risk değerlendirme kriterlerine
uygun olarak bilimsel veya uzman bir kurum ve kuruluşa araştırma yaptırılır. Bu
çalışma;
a) Gemilerin manevra, yükleme ve boşaltma operasyonlarındaki
kirlilik risklerinin ortaya konulmasını,
b) Öngörülen müdahale araçları ile bağlantılı
olarak, farklı operasyonel ve çevresel koşullar altında muhtemel kirlenmenin gelişimi
ve sonuçlarının değerlendirilmesini,
c) Kirlenmiş kıyı alanlarının rehabilitasyonu
için gerekli yöntemlerin belirlenmesini, hedefler.
Kirlilikten etkilenen alanların tespiti ve
rehabilitasyonu
Madde 33 - (1) Bakanlık müdahale işlemleri sonrasında, kirlenmenin etkilediği alanların
tespiti ve rehabilitasyonu çalışmaları ile kirlenmenin insan sağlığı, bitki ve hayvan
varlığı ile doğal ve tarihsel değerler üzerinde uzun dönemli etkilerinin tespiti
amacıyla izleme çalışmaları yapar veya yaptırır.
(2) Uygulama alanlarında gemi ve/veya kıyı
tesislerinden kaynaklanan olay sonucu bozulan çevrenin yeniden oluşturulmasından
gemi ve/veya kıyı tesislerinin sorumlu tarafları müteselsilen sorumludur.
(3) Müdahale sonrası deniz çevresinin rehabilitasyonu
Bakanlık tarafından yapılır veya yaptırılır ve rehabilitasyon işlemlerine ilişkin
giderler zarardan sorumlu gemi ve/veya kıyı tesisi sahiplerinden alınır. Kirletici
ve sorumlu kişinin tespit edilemediği olaylar sonrasında rehabilitasyon için yapılan
harcamalar Bakanlık tarafından karşılanır.
(4) Rehabilitasyon planlarının hazırlanması
ve uygulanmasında, Bakanlık koordinasyonunda ilgili kurum/kuruluş, üniversite ve
gönüllü kuruluşlardan oluşturulan bilimsel komisyonun önerileri dikkate alınır.
(5) Bakanlık yukarıda belirtilen görevlerin
icra edilmesi için gerekli görmesi halinde en yüksek risk altında bulunan bölgeye
yakın rehabilitasyon merkezi kurabilir.
(6) Rehabilitasyona ve rehabilitasyon planlarının
hazırlanmasına ilişkin teknik detaylar acil müdahale planlarında belirtilir.
(7) Kirlilikten etkilenen alanların rehabilitasyonundan
önce, olay esnasında ve sonrasında oluşan atıkların özelliklerine göre sınıflandırılarak
toplanması, uygun bertaraf tesisine taşınması ve bertarafı, bu Yönetmelik ve eklerinde
yer alan usul ve esaslara göre hazırlanan acil müdahale planlarında belirtilen kurum/kuruluşların
koordinatörlüğünde ve ilgili mevzuat kapsamında yapılır.
YEDİNCİ BÖLÜM: Kıyı Tesisleri
Kıyı tesislerinin yükümlülükleri
Madde 34 - (1) Bu Yönetmelik kapsamındaki kıyı tesisleri, bu bölümde belirtildiği biçimde,
bir olayın meydana gelmesini önleyecek tüm tedbirleri almakla yükümlü olup, faaliyetleri
sırasında meydana gelen olaylarda kirlenme zararlarını önlemek ya da azaltabilmek
amacıyla yeterli kapasiteye sahip olmak zorundadırlar.
Kıyıda yer alan yükleme ve boşaltma terminalleri
için asgari gereklilikler
Madde 35 - (1) Kıyı tesisleri ile petrol ve diğer zararlı maddeleri gemilere dökme olarak
yükleme ve boşaltma işiyle uğraşan kıyı terminalleri en az Ek-I A'da yer alan ekipman
ve sistemleri bulundururlar.
Kıyıdan açıkta yer alan terminallerde veya
şamandıralarda yükleme ve boşaltma için gereken asgari koşullar
Madde 36 - (1) Tek noktadan bağlanılan şamandıralar ya da denizdeki şamandıra alanlarında
yerleşik ve dökme halinde doldurma ve boşaltım işlemi yapılan terminaller de en
az Ek-I A'da yer alan ekipman ve müdahale sistemlerini bulundururlar.
Yakıt ikmal istasyonlarına ilişkin muafiyet
Madde 37 - (1) Yakıt ikmal istasyonlarında, ikmalin yalnızca küçük teknelere, palamar
yeri veya iskele üzerine yerleştirilmiş pompa benzeri bir aparat ile yakıt pompalamaktan
ibaret olduğu durumlarda, müdahale için gereken asgari ekipman koşulu, ikmal işlemleri
sırasında oluşabilecek küçük sızıntıları kontrol altına almaya yetecek miktarda
bariyer ya da kumaş biçiminde emici malzemenin mevcudiyetiyle sınırlı tutulabilir.
Bu malzemenin miktar ve niteliği, aparatın yerleştirildiği yerin özelliğine göre
belirlenir.
SEKİZİNCİ BÖLÜM: Zarar Tespit Komisyonu, Zararların
Tespiti ve Tazmini
Zarar tespit komisyonu ve çalışma esasları
Madde 38 - (1) Birinci ve ikinci seviyedeki bir olayda, zarar tespit komisyonu; sorumlu
vali başkanlığında, il çevre ve orman müdürlükleri, Müsteşarlığın ilgili bölge müdürlüğü,
Kıyı Emniyeti ve Gemi Kurtarma İşletmeleri Genel Müdürlüğü, Sahil Güvenlik Bölge
Komutanlığı, ilgili büyükşehir ve/veya belediye başkanlığı temsilcilerinden olmak
üzere en az beş kişiden oluşur.
(2) Üçüncü seviyedeki bir olayda, zarar tespit
komisyonu; Çevre ve Orman Bakanı başkanlığında, Denizcilik Müsteşarı, Kıyı Emniyeti
ve Gemi Kurtarma İşletmeleri Genel Müdürü, Sahil Güvenlik Komutanı, sorumlu vali
ve ilgili belediyelerin başkanları veya görevlendirecekleri temsilcilerinden olmak
üzere en az beş kişiden oluşur.
(3) Birinci ve ikinci fıkralarda bahse konu
Komisyonlar gerek görürlerse ilgili diğer kurum/kuruluşların temsilcilerini ve uzmanlarını
da Komisyon çalışmalarına çağırabilirler.
(4) Kanunun 19 uncu maddesi kapsamında bir
olay meydana gelirse, zarar tespit komisyonuna Acil Durum Yönetimi Genel Müdürü
veya görevlendireceği temsilci de iştirak eder.
(5) Komisyonlar kararlarını, katılanların oyçokluğu
ile alır. Oyların eşit olması halinde başkanın kullandığı oy yönünde çoğunluk sağlanmış
sayılır. Komisyonların gerek görmesi üzerine toplantılara ve çalışmalara davet ettiği
kurum ve kuruluş temsilcileri ile uzmanların oy hakkı yoktur. Komisyonların toplantı
yer ve zamanları ile kararları tutanakla tespit edilir. Bir olay nedeniyle oluşturulmasını
müteakip, toplantı yer ve zamanları ile bu Yönetmelikte belirtilmeyen diğer çalışma
esasları komisyonlar tarafından belirlenir. Komisyonların çalışmalarına ilişkin
kayıtlar Bakanlık tarafından on yıl süre ile saklanır. Komisyonlar olayın seviyesine
göre zarar tespit komisyonu başkanının talebine göre toplanır.
(6) Komisyonlara temsilci gönderecek kuruluşlar
bu Yönetmeliğin yürürlüğe girmesini müteakip üç ay içerisinde, muhtemel bir olay
durumunda komisyona gönderecekleri temsilcilerini Bakanlığa bildirirler. Temsilciler
kadro görevi olarak belirlenir. Bakanlık sadece bu temsilcilerden oluşan komisyonu
eğitim, koordinasyon veya diğer maksatlar için toplantıya çağırabilir. Bu şekilde
toplanan komisyona Bakanlık tarafından konuyla ilgili çeşitli görevler verilebilir.
(7) Komisyonlar; zararların tamamının veya
bir kısmının tespitini, zararın cinsine ve miktarına göre, bu konuda meslek icra
eden veya bilimsel temele dayalı olarak zararları belirleyeceğini değerlendirdiği
Türk veya yabancı kişi ve kurum/kuruluşlara ücret karşılığında yaptırabilir. Zarar
tespitine ilişkin çalışmalar somut veri ve bilimsel değerlendirmelere dayalı gerekçelerle
detaylı olarak hazırlanmış zarar tespit raporu ile kayıt altına alınır.
(8) Komisyon dışında başka kişi ve kuruluşlara
zarar tespiti yaptırılması halinde, zarar tespit raporu, komisyon tarafından incelenmesini
müteakip onaylanır veya komisyonun zarar miktarını veya tespit çalışmalarını tatmin
edici veya makul bulmadığı durumlarda yeniden incelenmek üzere zarar tespiti yapanlara
iade edilir. Zarar tespit raporunun komisyon tarafından yeterli bulunmadığı veya
kabul edilmediği durumlarda herhangi bir ücret ödenmez. Böyle durumlarda komisyonlar
zarar tespitini başka bir kişi veya kurum/kuruluşa yaptırabilir veya kendisi yapabilir.
Zarar tespit çalışmalarının mümkün olan en kısa sürede yapılması esastır.
(9) Zarar tespiti çalışmaları tamamen sona
erdikten veya herhangi bir konuda ortaya çıkan zararın belirlenmesi tamamlandıktan
sonra, tespite ilişkin rapor ve tutanaklar yapılacak tazminat taleplerine esas olmak
üzere Müsteşarlığa gönderilir. Tespiti uzun sürecek zararlar için tahmini toplam
zararı aşmayacak şekilde kısmi zarar tespiti de komisyon tarafından Müsteşarlığa
gönderilebilir.
Zarar tespit komisyonunun görevleri
Madde 39 - (1) Bu Yönetmeliğin 38 inci maddesinde çalışma usul ve esasları belirtilen
zarar tespit komisyonu; olay sonucu ortaya çıkan kirlenmenin temizleme masraflarını,
koruyucu önlemlere ilişkin masrafları, canlı kaynaklar ve deniz yaşamına verilen
zararları, bozulan çevrenin yeniden oluşturulması, toplanan atıkların taşınması
ve bertarafı için yapılacak masrafları, geçim için kullanılan doğal ve canlı kaynaklarda
meydana gelen zararları, özel mallardaki zararları, şahısların yaralanması ve ölümünden
kaynaklanan zararları, gelir kayıplarını, gelir ve kazanç kapasitelerine verilen
zararları ve diğer kamu zararlarını belirleme görevlerini yapar.
Sorumlunun tespiti
Madde 40 - (1) Sorumlunun ve kirleticinin açık olarak belirlenemediği durumlarda sorumlunun
ve kirleticinin belirlenmesi amacıyla, denize dökülmüş petrol veya diğer zararlı
maddelerin numuneleri karşılaştırmalı analiz amacıyla, kirlenme olayından sorumlu
oldukları sanılan kıyı tesisleri ile gemilerin yük tankları, malzeme tankları ve
makine yerlerinden alınır. Alınan numunelerin analiz sonuçları ve tanık ifadeleriyle
sorumlu ve kirletici belirlenir. Sorumlu veya kirletici tespitinde numune alınmasının
mümkün olmadığı durumlarda düzenlenen tutanak esas alınır.
(2) Bu faaliyetler Bakanlık tarafından icra
edilir veya ettirilir.
Kıyı tesislerinin mali sorumluluk garantileri
Madde 41 - (1) Kıyı tesisleri, Kanun kapsamındaki zararlara karşı malî sorumluluk sigortası
yaptırırlar. Sigorta yaptırmayan kıyı tesislerinin faaliyetine izin verilmez.
(2) Kıyı tesisleri için öngörülen zorunlu malî
sorumluluk sigortasının, Hazine Müsteşarlığınca belirlenen sigorta şirketleri tarafından
yapılması zorunludur.
(3) Kıyı tesisleri tarafından yaptırılacak
malî sorumluluk sigortasına ilişkin sigorta genel şartları Hazine Müsteşarlığınca
onaylanır. Malî sorumluluk sigortası tarife ve talimatları Hazine Müsteşarlığının
bağlı olduğu Bakan tarafından tespit edilir. Hazine Müsteşarlığının bağlı olduğu
Bakan tarifeyi serbest bırakmaya yetkilidir.
Tazminat ve ücret talep edilmesi ve ödeme
Madde 42 - (1) Bir olaydan dolayı zarar görmüş olanların talepleri ile bir olaya müdahale
etmiş olanların ve kirlenmeyi bertaraf edenlerin ücret talepleri Müsteşarlığa bildirilir.
Müsteşarlık, zararların tespitine ve tazminat miktarının sorumlu kişi veya garantörü
tarafından tazmin edilmesini sağlar.
(2) Müsteşarlık olaydan zarar görenlerin zararlarını
talep etmeleri ve konuya ilişkin bilgilendirilmeleri için olayın olduğu bölgede
duyuru yapar.
(3) Tazminat ve ücret talepleri Müsteşarlığa
yazılı olarak yapılır. Bu maksatla hazırlanan talep dilekçesinde zarar görenin kimlik
ve adres bilgileri ile zararın cinsi, niteliği, tahmini miktarı, varsa zarar tespit
faaliyetleri ve bunlara ilişkin diğer bilgiler, fotoğraflar ve raporlar yer alır.
Ücret taleplerinde, ücret talebine esas olan faaliyetin yeri, cinsi, süresi, faaliyeti
icra edenler ile faaliyette kullanılan malzeme ve ekipmana ilişkin bilgi ve belgelere
yer verilir.
(4) Müsteşarlık, tazmin ve ücret taleplerinde
ve bu taleplerin ödenmesinin sağlanmasında sorumlular veya temsilcilerinin veya
bunlar tarafından sağlanan uzmanların talep ve tavsiyelerini değerlendirir. Bu tavsiye
ve talepler; Kanun, bu Yönetmelik ve uluslararası sözleşme hükümlerinin uygulanmasını
gerçekleştirme amaçlarına hizmet etmesi durumunda dikkate alınır.
(5) Sorumlulara yapılacak ödeme talepleri Müsteşarlık
tarafından yazılı olarak yapılır. Sorumlu Türk değilse Türkçe'nin yanı sıra İngilizce
de kullanılır. Talep yazısında aşağıdaki bilgiler de yer alır:
a) Talep sahibinin ve olaydan zarar görenin
isim ve adresleri ve varsa temsilcileri.
b) Olaya karışan gemilerin kimlikleri.
c) Olayın yeri, tarihi ve olay hakkındaki diğer
detaylar.
ç) Zararın veya kirlenmenin tipi ve tahmini
miktarı.
d) Talep edilen tazminat miktarı.
e) İlave diğer bilgi ve belgeler.
(6) Müsteşarlık kendisine ulaşan talepleri,
aşağıda sayılan hususların yanı sıra talep sahibinin sunduğu belge ve bilgiler ile
kendi elde edeceği belge ve bilgileri de dikkate alarak inceler ve sorumludan talep
edilebilir olup olmadığına zarar tespit komisyonunun belirlediği miktarı göz önüne
alarak karar verir.
a) Zararın gerçekleşmiş olup olmadığı veya
talep edilen ücrete ilişkin hizmetin verilip verilmediği.
b) Zararın olayla ilgili olup olmadığı veya
ücretin alınan tedbirle ilgili olup olmadığı.
c) Talep sahibinin zarar gören veya talep etmeye
yetkili olup olmadığı.
ç) Zararın uygun incelemeler sonucu oluşturulmuş
belge ve raporlara dayanıp dayanmadığı.
d) Zararın genel olarak makul olup olmadığı.
(7) Türkiye'nin taraf olduğu tazmin sözleşmeleri
çerçevesinde oluşturulan tazmin sistemlerinden yapılacak tazminat taleplerinde,
bu sözleşmelerin uygulanması, tazminat ve ücretlerin talebi, değerlendirilmesi ve
ödenmesi ilgili sözleşme hükümlerine tabidir. Uluslararası sözleşmeler, zararların
tazminiyle ilgili hükümler içermiyor ise, zarar, kirleten öder ilkesine uygun olarak
ilgili ulusal mevzuata göre tazmin edilir.
(8) Kanun kapsamındaki olaylar nedeniyle tazminat
taleplerinde zamanaşımı süresi, diğer kanunlarda daha uzun bir süre öngörülmedikçe,
zararın öğrenildiği ve sorumlu tarafın tespit edildiği tarihten itibaren beş yıl,
her halde olayın meydana geldiği tarihten veya olay, olaylar zincirinden meydana
geliyorsa son olayın meydana geldiği tarihten itibaren on yıldır. Zamanaşımı süresine
ilişkin olarak Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası sözleşme hükümleri saklıdır.
(9) Kirletici veya sorumlu kişi tespit edilemiyor
ise Müsteşarlık tüm imkan ve kabiliyetleri ve acil müdahale planlarında belirtilen
diğer kaynaklar ile olaya müdahale eder. Bu durumda zararların tazmini Türkiye'nin
taraf olduğu uluslararası sözleşmelerle oluşturulan fonların kapsamı ile sınırlıdır.
Hizmet alımı suretiyle olaya müdahale eden kişi ve kurum/kuruluşların ücretleri
Müsteşarlık tarafından 26/4/2006 tarihli ve 26150 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan
Deniz Çevresinin Petrol ve Diğer Zararlı Maddelerle Kirlenmesinde Acil Durumlarda
Müdahale ve Zararların Tazmini Esaslarına Dair Kanun Kapsamında Mal ve Hizmet Alımına
İlişkin Yönetmelik hükümlerine göre ödenir.
DOKUZUNCU BÖLÜM: Bilgi Sistemleri
Ulusal bilgi sistemi
Madde 43 - (1) Bakanlık ve Müsteşarlık, deniz kirliliğine hazırlıklı olma ve müdahale
konusunda çokuluslu bölgesel acil müdahale planlarına katılan ülkeler başta olmak
üzere, ülkeler arasında işbirliği çerçevesinde bilgi alışverişinde bulunmak ve ilgili
kurum/kuruluşları bilgilendirmek amacıyla bir ulusal bilgi sistemi oluşturur. Bu
bilgiler, Bakanlığın ve Müsteşarlığın internet sitelerinde yayımlanır.
(2) Ulusal bilgi sistemi, modern ve otomatik
bir bilgi işleme sisteminden oluşur. Bu sistem, diğer uluslararası ve bölgesel sistemlerle
karşılıklı bağlantı sağlayacak bir tarzda tasarlanır.
(3) Ayrıca sistemin basılı bir sureti, sayfaları
çıkarılıp takılabilen bir kitapçık şeklinde hazırlanır.
Ulusal bilgi sisteminin içeriği
Madde 44 - (1) Sistem, uluslararası, bölgesel ve ulusal seviyedeki genel tarihsel bilgiler
ile Türkiye'deki acil müdahale sistemi ve ulusal müdahale kaynaklarına ilişkin bilgileri
kapsar.
(2) Sistem;
a) Bir olay sonucu meydana gelen deniz kirlenmesi
alanında ulusal yapıların ve ulusal yetkililer arasındaki koordinasyonun tanımlanmasını,
b) Acil müdahale için mevcut olan personel
ve ekipman hakkındaki bilgileri,
c) Yardım teklifi koşullarını,
ç) Temel konularda ilave bilgileri,
d) Bu Yönetmeliğin uygulanmasına ilişkin Bakanlık
ve/veya Müsteşarlık tarafından kayıt altına alınan çalışmalara ait bilgileri,
e) Acil müdahale için mevcut olan personel
ve ekipman hakkındaki genel bilgileri,
f) Denizden müdahale imkan ve kabiliyetlerini,
g) Kıyı kirlenmelerine karşı mücadele edecek
ve hassas kıyı alanlarının rehabilitasyonu için faaliyetler yürütmenin yanı sıra,
geçici depolama işlemlerini de organize edecek karadan müdahale imkan ve kabiliyetlerini,
ğ) Kirlenmenin ve dispersant kullanımı da dahil
olmak üzere kullanılan müdahale tekniklerinin çevresel açıdan etkilerinin gözlenmesi,
izlenmesi ve araştırılmasını gerçekleştirecek uzman ekiplere ilişkin bilgileri ve
bu konularda yapılan çalışmaları,
h) Petrol tankerlerinin yükünün azaltılması
ile ilgili sistemler de dahil olmak üzere, deniz kirliliği ile mücadele ve kıyıların
temizlenmesi için gerekli diğer mekanik, kimyasal ve biyolojik araçları,
ı) İzleme yöntemleri ile izleme sistemine ilişkin
bilgileri,
i) Malzeme ve ekipman stoklarının yerlerini,
j) Acil müdahale faaliyetleri esnasında gemilerin
yedekte çekilme kapasitesini,
k) Olaya ilişkin bildirim yapılabilecek kurum/kuruluşlara
ait iletişim bilgilerini,
içerir.
Uluslararası bilgilendirme
Madde 45 - (1) Taraf olduğumuz uluslararası sözleşmelerde, bölgesel uluslararası acil
müdahale planlarında ve Uluslararası Denizcilik Örgütü-IMO kural ve tavsiyelerinde
talep edilen; ulusal acil müdahale planı, konuya ilişkin ulusal mevzuat ve diğer
bilgiler, ulusal odak noktası olmalarına bağlı olarak Bakanlık veya Müsteşarlık
tarafından talep eden organizasyonlara gönderilir.
ONUNCU BÖLÜM: Uluslararası İşbirliği
Müdahale için uluslararası işbirliği
Madde 46 - (1) Müsteşarlık, Bakanlık ve Dışişleri Bakanlığının görüşünü alarak, olaylara
hazırlıklı olma ve müdahale amacıyla, uluslararası anlaşmaların ilgili hükümlerine
ve bölgesel uluslararası acil müdahale planlarına uygun olarak, Türk acil müdahale
ekiplerini yurtdışına gönderme veya yabancı acil müdahale ekiplerini Türkiye'ye
davet etme yetkisine sahiptir. Eğer acil müdahale ekibi, başka bir ulusal kamu kuruluşuna
ait ya da bu kuruluşun kontrolü altında ise, böyle bir ekibi yurtdışına göndermek
için önceden ilgili kuruluşun onayı alınır.
(2) Ulusal mevzuat ve uluslararası sözleşmeler
kapsamında ilgili uluslararası organizasyonlardan ve Avrupa Topluluğundan uzmanlar
da, ulusal operasyon komitesi başkanı kararıyla gözlemci olarak davet edilebilir.
Araştırma ve geliştirme konusunda uluslararası
işbirliği
Madde 47 - (1) Bakanlık ve Müsteşarlık; bu Yönetmelik kapsamında doğrudan, ya da uygun
olduğunda ilgili uluslararası organizasyonlar aracılığıyla, uluslararası sözleşmelere
ait hükümler ile Uluslararası Denizcilik Örgütü-IMO kural ve tavsiyeleri doğrultusunda,
bu Yönetmeliğin ve ilgili uluslararası sözleşmelerin etkin bir biçimde uygulanması
amacıyla, araştırma, geliştirme ve teknik işbirliği için uluslararası çalışmaları
yürütür ya da mevcut çalışmalara iştirak eder.
Sorumlu kişilerin tespiti amacıyla uluslararası
işbirliği
Madde 48 - (1) Yabancı bir geminin bir kirlenme olayına sebep olduğu ve sorumlu kişinin
bulunamadığı durumlarda, Müsteşarlık tarafından, geminin bayrak devletinden ya da
diğer ülkelerden yardım talep edilebilir. Müsteşarlık da bu tür yardım talebinde
bulunan diğer ülkelere karşılıklılık prensibi çerçevesinde ve ilgili uluslararası
sözleşme hükümlerine göre yardım eder.
Uluslararası yardım maliyetleri
Madde 49 - (1) Uluslararası işbirliği kapsamında yapılacak yardımların maliyetleri, ilgili
uluslararası anlaşmalar ile bölgesel uluslararası acil müdahale planları hükümlerine
tabidir.
(2) Eğer ilgili uluslararası mevzuat, yardım
maliyetlerine ilişkin bir hüküm içermiyor ise, bu tür maliyetler mümkünse, yardım
gerçekleştirilmeden önce karşılıklı muvafakat yoluyla belirlenir. Böyle bir muvafakatın
olmaması durumunda, uluslararası yardım mahiyetlerinin kapsamı, yardım talep eden
devlet öder prensibine tabidir.
Yabancı müdahale birimlerinin geliş, görev
yapması ve gidişleri
Madde 50 - (1) Müdahale faaliyetleri esnasında talep edilmesi üzerine diğer ülkelerden
gelen petrol veya diğer zararlı maddelerden kaynaklanan bir kirlilik olayına müdahale
amacıyla kullanılacak gemi, uçak ve diğer ulaştırma araçlarının Türkiye'ye giriş,
kullanım ve Türkiye'den ayrılışları veya ilgili personel, yük malzeme ve ekipmanın
nakledilmesi ya da bunların Türkiye'den çıkışlarının süratle sağlanması ve kolaylaştırılması
ile ilgili tüm işlemler ilgili ulusal mevzuata ve bu mevzuatla sağlanan muafiyet
ve istisnalara tabidir.
ONBİRİNCİ BÖLÜM: Çeşitli ve Son Hükümler
Ulusal koordinasyon
Madde 51 - (1) Ulusal acil müdahale faaliyetlerinin koordinasyonu ve etkin olarak icrası
maksadıyla, Bakanlık koordinasyonunda Müsteşarlık ve uygun görülecek diğer kuruluşların
katılımı ile yıllık periyotlarla koordinasyon toplantıları yapılır. Koordinasyon
toplantıları gerek görüldüğü durumlarda süre gözetmeksizin yapılabilir.
Tehlike altındaki gemilerin uygun, güvenli
deniz alanlarına kabulü
Madde 52 - (1) Yangın, patlama, mekanik ve yapısal bozukluklar dahil gemi hasarlanmaları,
çatışma, kirlilik, bozulan gemi dengesi ve karaya oturma gibi olaylar sonucunda,
can, mal ve çevre emniyeti açısından tehlike altında bulunan ve/veya tehdit altında
bulunan geminin/gemilerin belirlenecek emniyetli ve güvenli deniz alanlarına yönlendirilmesi
ve kabulüne, Denizcilik Müsteşarı veya yetkilendirdiği bir personelin başkanlık
ettiği bir komisyon tarafından karar verilir. Komisyon, en az beş kişi ve tek sayıdan
oluşur ve katılanların oy çokluğu ile karar alır.
(2) Tehlike altındaki gemilerin uygun, güvenli
deniz alanlarına kabul edilip edilmeyeceğine; talepte bulunan geminin/gemilerin
gemi ve çevre için avantajları ve dezavantajları ile olası riskleri değerlendirilerek
EK I-D'de yer alan Tehlike altındaki gemilerin uygun, güvenli deniz alanlarına kabul
kriterleri ve mevcut mevzuat dikkate alınarak karar verilir.
Kayıtlar
Madde 53 - (1) Bu Yönetmeliğin uygulanması ile ilgili Bakanlık ve/veya Müsteşarlık tarafından
kayıt altına alınan çalışmalar ulusal bilgi sistemine aktarılarak on yıl süre ile
muhafaza edilir.
Denetim
Madde 54 - (1) Bu Yönetmeliğe ve ilgili uluslararası
sözleşme hükümlerine uygunluğunu temin etmek için Müsteşarlık gemileri, Bakanlık
ise kıyı tesislerini denetler.
(2) Bakanlık; kıyı tesislerini Kanun ve bu Yönetmelik hükümlerinin icrasının
kontrolü amacıyla haberli veya habersiz yılda en az bir kez denetler. Bu denetimde,
kıyı tesisinin muhtemel acil müdahale için hazırlıklı olmasının yanı sıra, personelinin
eğitim seviyesi ile personel, malzeme ve ekipman açısından yeterliliği, acil müdahale
planlarının güncelliği, hazırlıklı olma faaliyetlerinin ilgili bölgesel ve kıyı
tesisi acil müdahale planlarına uygunluğu ile Kanunda ve bu Yönetmelikte belirtilen
diğer gerekli tedbirlerin alınıp alınmadığı kontrol edilir.
(3) Kıyı tesislerinde Bakanlık tarafından yapılan denetimler sonucunda uygunsuzluk
veya eksiklik bulunursa kıyı tesislerine eksikliklerini tamamlamaları için üç aya
kadar süre tanınır. Bu süre içerisinde şartları yerine getirmeyen kıyı tesislerinin
faaliyetleri bu Yönetmeliğin 56 ncı maddesi kapsamında durdurulur.
(4) Türk karasuları veya iç sularında bulunan
gemilerin denetiminde liman devleti kontrolü ve bayrak devleti denetimi ile ilgili
mevzuat uygulanır. Yapılan denetimler sonucunda Kanunun 5 inci maddesinin ikinci
fıkrasında belirtilen uluslararası standartlara uymadığı tespit edilen gemiler derhal
Türk karasuları ve iç suları dışına çıkartılır veya standartları sağlamaları için
en fazla otuz gün süre verilir.
(5) Liman devleti kontrolü mevzuatına göre
tutulmasını gerektirecek personel, ekipman, malzeme ve benzeri eksiklikleri bulunan
yabancı bayraklı gemilerin faaliyetleri ile eksikliği tespit edilen Türk Bayraklı
gemilerin faaliyetleri Müsteşarlık tarafından bu eksiklikleri giderilinceye kadar
durdurulur. Bu durumdaki gemilerin yükü, gemi veya yük sahibince standartlara uygun
başka bir gemiye nakledilir ve mevzuat uyarınca bertaraf edilmesi gereken yüklerin
uygun bir şekilde bertarafı sağlanır.
Basın ve halkla ilişkiler
Madde 55 - (1) İkinci seviye bir olay için bölgesel koordinasyon merkezine, üçüncü seviye
bir olay için ulusal acil müdahale merkezine bağlı olarak basın ve halkla ilişkiler
grubu oluşturulur. Bu grup, bir olayın ve olaya müdahale operasyonlarının her aşamasında
basın bildirileri hazırlamak ve basın tarafından yayınlanan haberleri izlemek ve
yanlış anlamaları düzeltmek üzere görev yapar.
(2) Basın ve halkla ilişkiler grubunun hazırladığı
basın bildirileri, ikinci seviye bir olayda bölgesel koordinasyon komitesi, üçüncü
seviye bir olayda ulusal acil müdahale merkezi tarafından basına sunulur.
(3) Basın ve halkla ilişkiler grubunun görevleri
ve çalışma usulleri ulusal acil müdahale planında yer alır.
İdari yaptırımlar
Madde 56 - (1) Bu Yönetmelikteki yasaklara aykırı hareket edenler ve bu Yönetmelik hükümlerini
yerine getirmeyerek çevre kirliliğine neden olanlara, 9/8/1983 tarihli ve 2872 sayılı
Çevre Kanununun 20 nci maddesi ile 5312 sayılı Kanun ve diğer ilgili mevzuat hükümlerine
göre idari yaptırımlar uygulanır.
Tebliğler
Madde 57 - (1) Bakanlık, gerekli gördüğü hallerde bu Yönetmeliğin uygulanmasına ilişkin
olarak tebliğler çıkarabilir.
Ulusal acil müdahale planının hazırlanması
Geçici Madde 1 -(1) Ulusal acil müdahale planı, bu Yönetmeliğin yayımı tarihinden itibaren eldeki
mevcut bilgi, belge ve doküman kapsamında bir yıl içerisinde Bakanlık tarafından
hazırlanarak/hazırlattırılarak yürürlüğe girer.
Bölgesel acil müdahale merkezi oluşturulması
Geçici Madde 2 - (1) Bölgesel acil müdahale merkezi oluşturuluncaya kadar halen Müsteşarlık
bağlısı bölge müdürlükleri aynı zamanda bölgesel acil müdahale merkezi olarak görevlendirilir.
Bu durumda bölge müdürlüklerinin imkan ve kabiliyetleri, personel ve haberleşme
ekipmanları karada ve denizde her iki görevi de icra edebilecek duruma getirilir.
Yürürlük
Madde 58 - (1) Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
Madde 59 - (1) Bu Yönetmelik hükümlerini, Çevre ve Orman Bakanı ile Denizcilik Müsteşarlığının
bağlı bulunduğu Bakan yürütür.
***
34- Turizm Amaçlı Sportif Faaliyet Yönetmeliği
Kültür ve Turizm Bakanlığı
27855 sayılı Resmi Gazete 23.2.2011 gün,
Denizde su altı ve su üstü
faaliyet alanları
Madde 8 - (1) Valilikler
tarafından, denizde gerçekleştirilecek turizm amaçlı su altı ve su üstü faaliyetler
için aşağıdaki düzenlemeler yapılır.
a) Müşterileri ile ilişkilerin yürütüldüğü,
malzemelerin ve en az üç dilde uyarı levhasının bulunduğu sahildeki irtibat noktası
konulması,
b) Su üstü sporlarının yapılacağı emniyetli
deniz alanı ile kıyısındaki istasyon arasında su üstü araçlarının güvenli giriş
ve çıkışlarını sağlayan şamandıralarla markalanmış, yüzme alanlarından ayrılmış
emniyetli denizalanı belirlenmesi,
c) İlan edilen dalışa açık sahalarda koordinatları
ile sınırları belirlenmiş yapay resifler, batırılan uçak, helikopter, gemi gibi
çeşitli araçlar, anfora, su altı parkları ve doğal yapısı ile kendiliğinden oluşmuş,
Kurul tarafından belirlenmiş dalış alanı oluşturulması.
Yorumlar
Yorum Gönder